Wyłączenie z progresją i odliczenie proporcjonalne — jak wpływają na podatek?
Zagraniczne zarobki mogą zwiększyć polski PIT nawet wtedy, gdy są w Polsce zwolnione z opodatkowania. W innym przypadku trzeba uwzględnić je w podstawie opodatkowania, a następnie odliczyć podatek zapłacony za granicą. O wyniku decydują metody unikania podwójnego opodatkowania: wyłączenie z progresją oraz odliczenie proporcjonalne. Na tych samych kwotach dochodu mogą dać różne rezultaty.
Jak ustalić metodę właściwą dla państwa i roku?
Najpierw ustal swoją rezydencję podatkową. Poniższe przykłady dotyczą polskiego rezydenta, który rozlicza dochody według skali PIT. Samo polskie obywatelstwo nie przesądza o obowiązku rozliczania zagranicznych zarobków. Znaczenie mają m.in. ośrodek interesów życiowych, długość pobytu oraz postanowienia właściwej umowy podatkowej.
Metoda rozliczenia wynika z przepisów — podatnik nie wybiera jej według korzystniejszego wyniku. Aby ją ustalić:
- Określ rodzaj dochodu. Wynagrodzenie za pracę, emerytura czy dywidenda mogą podlegać odmiennym postanowieniom tej samej umowy.
- Sprawdź umowę Polski z danym państwem. Najpierw ustal, które państwo może opodatkować konkretny dochód, a następnie sposób eliminowania podwójnego opodatkowania.
- Uwzględnij rok uzyskania dochodu. Sprawdź protokoły zmieniające umowę oraz wpływ Konwencji MLI. Data rozpoczęcia stosowania zmian może być późniejsza niż ich wejście w życie.
- Jeżeli umowy nie ma, sprawdź ustawę o PIT. Dla omawianych zagranicznych dochodów rozliczanych według skali stosuje się wówczas odliczenie proporcjonalne.
Pomocne są wyjaśnienia Ministerstwa Finansów dotyczące dochodów z pracy wykonywanej za granicą, zawierające również odsyłacze do umów i informacji o MLI.
Znaczenie roku dobrze pokazuje Wielka Brytania: dla dochodów z pracy objętych zmianą wynikającą z MLI od 2020 r. stosuje się odliczenie proporcjonalne. Rozliczenie wcześniejszego roku wymaga sprawdzenia zasad obowiązujących w tamtym okresie.
Wspólne założenia do przykładów
Porównajmy dwie metody dla osoby, która osiągnęła:
| Pozycja | Kwota |
|---|---|
| Dochód z pracy w Polsce | 60 000 zł |
| Dochód z pracy wykonywanej za granicą | 90 000 zł |
| Łączny dochód | 150 000 zł |
| Podatek dochodowy zapłacony za granicą | 8 000 zł |
Zakładamy, że zagraniczne wynagrodzenie zgodnie z właściwą umową może być opodatkowane także w państwie wykonywania pracy. Kwoty dochodu są już ustalone według polskich zasad, po uwzględnieniu kosztów, właściwych zwolnień i przeliczeniu walut. Pomijamy odliczenia składek, ulgi, wspólne rozliczenie i zaliczki.
Obliczenia wykorzystują skalę PIT obowiązującą w 2026 r.:
- do 120 000 zł podstawy: 12% minus 3 600 zł, przy czym podatek nie może być ujemny;
- powyżej 120 000 zł: 10 800 zł plus 32% nadwyżki ponad ten próg.
Wyłączenie z progresją: zagraniczny dochód ustala stopę podatku
Przy tej metodzie zagraniczny dochód objęty zwolnieniem pozostaje poza polską podstawą opodatkowania. Uwzględnia się go jednak przy wyznaczaniu stopy procentowej dla dochodów opodatkowanych w Polsce według skali.
Obliczenie krok po kroku
Najpierw obliczamy hipotetyczny podatek od sumy dochodów:
10 800 zł + 32% × (150 000 zł − 120 000 zł) = 20 400 zł
Następnie ustalamy stopę procentową:
20 400 zł ÷ 150 000 zł × 100% = 13,6%
Tę stopę stosujemy do dochodu opodatkowanego w Polsce:
60 000 zł × 13,6% = 8 160 zł
Polski podatek przed ulgami i rozliczeniem zaliczek wynosi zatem 8 160 zł. Zagranicznego podatku w wysokości 8 000 zł nie odliczamy w tym mechanizmie.
Dla porównania: przy samym polskim dochodzie 60 000 zł podatek wyniósłby 3 600 zł. Zagraniczne zarobki zwiększyły więc obciążenie polskiego dochodu o 4 560 zł.
Przekroczenie łącznie progu 120 000 zł nie oznacza przy tym zastosowania stawki 32% do całego polskiego dochodu. W tym przykładzie działa obliczona stopa 13,6%.
Odliczenie proporcjonalne: wspólna podstawa i limit odliczenia
Odliczenie proporcjonalne polega na objęciu polskim opodatkowaniem także zagranicznego dochodu. Od obliczonego podatku odejmuje się podatek dochodowy zapłacony za granicą, z zachowaniem limitu.
Limit odpowiada części polskiego podatku przypadającej proporcjonalnie na dochód z danego państwa.
Obliczenie na tych samych danych
Podatek według polskiej skali od 150 000 zł wynosi ponownie 20 400 zł.
Limit odliczenia obliczamy następująco:
20 400 zł × 90 000 zł ÷ 150 000 zł = 12 240 zł
Za granicą zapłacono 8 000 zł, czyli mniej niż limit. Cała ta kwota podlega odliczeniu:
20 400 zł − 8 000 zł = 12 400 zł
Polski podatek przed ulgami i rozliczeniem zaliczek wynosi 12 400 zł. To o 4 240 zł więcej niż przy wyłączeniu z progresją.
Co się stanie, gdy zagraniczny podatek będzie wyższy?
Załóżmy, że przy tych samych dochodach zagraniczny podatek wyniósł 15 000 zł. Odliczenie nadal ogranicza limit 12 240 zł:
20 400 zł − 12 240 zł = 8 160 zł
Nadwyżka zagranicznego podatku, czyli 2 760 zł, nie obniży polskiego PIT w tym rozliczeniu. Polski urząd nie zwraca jej w ramach tej metody.
| Podatek zapłacony za granicą | PIT przy wyłączeniu z progresją | PIT przy odliczeniu proporcjonalnym |
|---|---|---|
| 8 000 zł | 8 160 zł | 12 400 zł |
| 15 000 zł | 8 160 zł | 8 160 zł |
Tabela przedstawia wyniki przed ulgami i zaliczkami. Pokazuje, dlaczego przy odliczeniu proporcjonalnym wysokość zagranicznego podatku ma bezpośrednie znaczenie dla polskiego rozliczenia.
Czy ulga abolicyjna wyrówna różnicę?
Ulga abolicyjna może zmniejszyć różnicę między wynikami obu metod przy określonych dochodach, m.in. z pracy wykonywanej za granicą. Wymaga jednak spełnienia ustawowych warunków.
Od rozliczenia za 2021 r. zasadniczy roczny limit ulgi wynosi 1 360 zł. Istnieją wyjątki dotyczące określonych dochodów z pracy i usług wykonywanych poza terytorium lądowym państw.
W naszym przykładzie różnica wynosi 4 240 zł. Jeżeli podatnik ma prawo do ulgi i obowiązuje go standardowy limit, odliczy 1 360 zł:
12 400 zł − 1 360 zł = 11 040 zł
Ulga zmniejszy więc obciążenie, ale nie wyrówna wyników obu metod. Nie obejmuje też każdego rodzaju zagranicznego dochodu — przykładowo zagraniczna emerytura nie daje prawa do ulgi abolicyjnej.
Jak przełożyć obliczenia na zeznanie PIT?
Przy wyłączeniu z progresją uzyskiwanie wyłącznie zagranicznych dochodów zwolnionych w Polsce co do zasady nie powoduje obowiązku składania zeznania z ich powodu. Trzeba jednak uwzględnić inne okoliczności, np. dochody opodatkowane w Polsce według skali lub wspólne rozliczenie z małżonkiem.
Przy odliczeniu proporcjonalnym zagraniczne dochody podlegające opodatkowaniu zasadniczo wykazuje się także wtedy, gdy podatnik nie zarobił nic w Polsce. Dla omawianych dochodów z pracy właściwy jest zwykle PIT-36 z PIT/ZG, sporządzanym odrębnie dla każdego państwa. Ulgę abolicyjną wykazuje się dodatkowo w PIT/O.
Przed użyciem kalkulatora przygotuj rok rozliczenia, państwo i rodzaj dochodu, kwoty ustalone według polskich zasad oraz podatek faktycznie zapłacony za granicą. Przychody walutowe przelicza się zasadniczo według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego uzyskanie przychodu.
Wynik obliczenia podatku nie jest jeszcze kwotą dopłaty. Dopiero uwzględnienie przysługujących ulg oraz zapłaconych lub pobranych zaliczek pozwala ustalić saldo rocznego rozliczenia.